Τι σημαίνει βιώσιμη ανάπτυξη και πώς συνδέεται με την καθημερινότητά μας; Ανακάλυψε έννοιες, προκλήσεις και νέες προσεγγίσεις για ένα πιο βιώσιμο μέλλον.
Η Βιώσιμη Ανάπτυξη είναι η ανάπτυξη που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να υπονομεύει τη δυνατότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες.
Ο ορισμός αυτός διατυπώθηκε το 1987 στην έκθεση Our Common Future (Έκθεση Brundtland) και παραμένει θεμελιώδης για την κατανόηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν αφορά μόνο την προστασία του περιβάλλοντος. Βασίζεται σε τρεις αλληλένδετες διαστάσεις:
- Περιβαλλοντική: Προστασία των φυσικών πόρων, της βιοποικιλότητας και του κλίματος.
- Κοινωνική: Μείωση των ανισοτήτων, κοινωνική δικαιοσύνη, πρόσβαση στην εκπαίδευση και την υγεία.
- Οικονομική: Οικονομική ανάπτυξη που αξιοποιεί υπεύθυνα τους πόρους και δημιουργεί ευκαιρίες ευημερίας χωρίς να εξαντλεί το φυσικό περιβάλλον.
Στόχος είναι να δημιουργήσουμε έναν κόσμο στον οποίο η οικονομική πρόοδος, η κοινωνική ευημερία και η προστασία του πλανήτη μπορούν να συνυπάρχουν.
https://sdgs.un.org/
Το 2015 τα κράτη μέλη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησαν την Ατζέντα 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, ένα παγκόσμιο σχέδιο δράσης για έναν πιο δίκαιο, βιώσιμο και ευημερούντα κόσμο.
Στο επίκεντρό της βρίσκονται οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals – SDGs), οι οποίοι περιλαμβάνουν 169 επιμέρους υποστόχους και καλύπτουν σημαντικές προκλήσεις της εποχής μας: από την εξάλειψη της φτώχειας και της πείνας μέχρι την ποιοτική εκπαίδευση, την ισότητα των φύλων, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την προστασία των οικοσυστημάτων.
Οι στόχοι είναι αλληλένδετοι και αδιαίρετοι. Η πρόοδος σε έναν τομέα επηρεάζει και τους υπόλοιπους. Για παράδειγμα, η πρόσβαση στην ποιοτική εκπαίδευση μπορεί να συμβάλει στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ η προστασία του περιβάλλοντος συνδέεται άμεσα με την υγεία, την οικονομία και την ποιότητα ζωής.
Η Ατζέντα 2030 στηρίζεται στην αρχή «Να μη μείνει κανείς πίσω» (Leave No One Behind), αναγνωρίζοντας ότι η βιώσιμη ανάπτυξη πρέπει να αφορά όλους τους ανθρώπους, χωρίς αποκλεισμούς.
https://sdgs.un.org/goals
Η κλιματική κρίση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της εποχής μας. Αναφέρεται στις σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία.
Η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη οφείλεται κυρίως στις ανθρώπινες δραστηριότητες, ιδιαίτερα στην καύση ορυκτών καυσίμων (άνθρακας, πετρέλαιο, φυσικό αέριο), που απελευθερώνουν αέρια του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές: συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες, ακραίες βροχοπτώσεις, ξηρασίες, άνοδος της στάθμης της θάλασσας και απώλεια βιοποικιλότητας. Οι επιπτώσεις δεν κατανέμονται ισότιμα, καθώς οι πιο ευάλωτοι πληθυσμοί και περιοχές συχνά πλήττονται δυσανάλογα.
Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί δύο συμπληρωματικές προσεγγίσεις:
- Μετριασμό (mitigation): Μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αξιοποίηση καθαρών μορφών ενέργειας και προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων.
- Προσαρμογή (adaptation): προσαρμογή των κοινωνιών για την αντιμετώπιση των σημερινών και μελλοντικών επιπτώσεων όπως η προστασία από πλημμύρες και η δημιουργία πιο ανθεκτικών πόλεων.
Η κλιματική κρίση συνδέεται άμεσα με τον Στόχο 13 της Ατζέντας 2030: Δράση για το Κλίμα.
Η γνώση, η ενημέρωση και η συλλογική δράση αποτελούν σημαντικά εργαλεία για την αντιμετώπισή της.
https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/
https://sdgs.un.org/goals/goal13
Η βιοοικονομία (bioeconomy) αποτελεί ένα πεδίο οικονομικής δραστηριότητας που βασίζεται στην αξιοποίηση ανανεώσιμων βιολογικών πόρων, της επιστημονικής γνώσης και της καινοτομίας για την παραγωγή τροφίμων, υλικών, προϊόντων και ενέργειας.
Οι βιολογικοί πόροι προέρχονται από τη γεωργία, τη δασοκομία, την αλιεία, την υδατοκαλλιέργεια και άλλες δραστηριότητες που αξιοποιούν τη βιομάζα και τους ζωντανούς οργανισμούς.
Η βιοοικονομία συνδυάζει παραδοσιακούς παραγωγικούς τομείς με νέες τεχνολογίες και επιστημονικές εφαρμογές, δημιουργώντας δυνατότητες για καινοτόμα προϊόντα και διαδικασίες.
Πού συναντάμε τη βιοοικονομία στην καθημερινότητά μας;
Σε υλικά συσκευασίας που παράγονται από φυτικές πρώτες ύλες.
Σε υφάσματα και άλλα προϊόντα από ανανεώσιμους βιολογικούς πόρους.
Στην παραγωγή βιοκαυσίμων και άλλων μορφών βιοενέργειας.
Στην αξιοποίηση γεωργικών υπολειμμάτων για την παραγωγή νέων υλικών και προϊόντων.
Η ανάπτυξη της βιοοικονομίας μπορεί να συμβάλει στη μείωση της εξάρτησης από ορυκτούς πόρους, στην ενίσχυση της καινοτομίας και στη δημιουργία νέων οικονομικών ευκαιριών, ιδιαίτερα σε αγροτικές και περιφερειακές περιοχές.
Η βιοοικονομία συνδέεται στενά με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κυκλική οικονομία, συμβάλλοντας στη μετάβαση προς ένα οικονομικό μοντέλο που αξιοποιεί αποτελεσματικότερα τους διαθέσιμους πόρους.
https://environment.ec.europa.eu/strategy/bioeconomy-strategy_en?prefLang=el
Η κυκλική οικονομία (circular economy) είναι ένα οικονομικό μοντέλο που επιδιώκει την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων, τη μείωση των αποβλήτων και τη διατήρηση της αξίας των προϊόντων και των υλικών για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Σε αντίθεση με το παραδοσιακό γραμμικό μοντέλο οικονομίας, που βασίζεται στη λογική «παράγω – καταναλώνω – απορρίπτω», η κυκλική οικονομία προωθεί τον σχεδιασμό προϊόντων με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, την επαναχρησιμοποίηση, την επισκευή, την ανακατασκευή και την ανακύκλωση.
Πώς εφαρμόζεται στην πράξη;
- Σχεδιασμός προϊόντων: Δημιουργία προϊόντων που διαρκούν περισσότερο και μπορούν να επισκευαστούν.
- Επαναχρησιμοποίηση: Παράταση της ζωής αντικειμένων μέσω ανταλλαγής, δωρεάς ή μεταπώλησης.
- Επισκευή και ανακατασκευή: Αξιοποίηση υφιστάμενων προϊόντων και εξαρτημάτων αντί της αντικατάστασής τους.
- Ανακύκλωση: Ανάκτηση υλικών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ξανά στην παραγωγική διαδικασία.
Η κυκλική οικονομία δεν αφορά μόνο την προστασία του περιβάλλοντος. Συνδέεται επίσης με την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και θέσεων εργασίας, καθώς και με τη μείωση της εξάρτησης από πρωτογενείς πρώτες ύλες.
Η μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία αποτελεί σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη και συνδέεται ιδιαίτερα με τον Στόχο 12 της Ατζέντας 2030: Υπεύθυνη Κατανάλωση και Παραγωγή.
https://environment.ec.europa.eu/strategy/circular-economy_en
Οι βιβλιοθήκες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς εξασφαλίζουν πρόσβαση στη γνώση, υποστηρίζουν την εκπαίδευση και την έρευνα και συμβάλλουν στη δημιουργία πιο συμπεριληπτικών και ενημερωμένων κοινωνιών.
Ιδιαίτερα οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης μέσα από ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών και πρωτοβουλιών:
- Ανοικτή Πρόσβαση και Ανοικτή Επιστήμη: Υποστηρίζουν την ελεύθερη διάδοση της επιστημονικής γνώσης, τη διαφάνεια στην έρευνα και τη μείωση των εμποδίων πρόσβασης στην επιστημονική πληροφορία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι υπηρεσίες Ανοικτής Πρόσβασης της HEAL-Link και το ιδρυματικό αποθετήριο Πάνδημος του Παντείου Πανεπιστημίου, που συμβάλλει στη διατήρηση και διάθεση της επιστημονικής παραγωγής του Ιδρύματος.
- Ισότιμη πρόσβαση και συμπερίληψη: Παρέχουν υπηρεσίες προσβασιμότητας και υποστηρικτικές τεχνολογίες για τυφλούς και εντυποανάπηρους φοιτητές, καθώς και για άλλα άτομα με αναπηρία, συμβάλλοντας στη μείωση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων.
- Εκπαίδευση και πληροφοριακός γραμματισμός: Ενισχύουν την ικανότητα των πολιτών να αναζητούν, να αξιολογούν και να αξιοποιούν αξιόπιστες πληροφορίες.
- Κοινή χρήση πόρων: Μέσω του δανεισμού βιβλίων και της κοινής χρήσης υποδομών και πληροφοριακών πηγών, ενθαρρύνουν την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
- Περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση: Οργανώνουν εκπαιδευτικές δράσεις (BiblioGreen @ Panteion), εκδηλώσεις και πρωτοβουλίες που ενισχύουν την περιβαλλοντική γνώση και την ενεργό συμμετοχή της κοινότητας.
https://www.ifla.org/units/environment-sustainability-and-libraries/
https://www.ifla.org/units/sustainable-development/